Ethereum’un kurucu ortağı Vitalik Buterin, “Lean Ethereum” adı verilen yeni dönüşüm sürecinin üç ila dört yıl içinde hayata geçirileceğini ve kapsam açısından Merge güncellemesiyle aynı ölçekte olacağını söyledi.
Ethereum’un kurucu ortağı Vitalik Buterin, 5 Temmuz’da yaptığı açıklamada, ağın uzun vadeli yol haritasını güncelleyen “Lean Ethereum” planının üç ila dört yıl sürecek kapsamlı bir yeniden yapılanma olduğunu duyurdu. Buterin, bu sürecin tek seferlik bir yükseltme olmadığını, Ethereum’un neredeyse tüm temel bileşenlerinin aşamalı olarak yenileneceğini belirtti. Yeni planı, Ethereum’un tarihindeki üçüncü büyük dönüşüm olarak tanımlayan Buterin, kapsam açısından The Merge güncellemesiyle karşılaştırdı.
Buterin’in açıklaması, haziran ayının sonunda Berlin’de düzenlenen Ethereum araştırmacıları toplantısının ardından geldi. Güncellenen taslak yol haritası, Ethereum Foundation araştırmacısı Justin Drake’in şubat ayında yayımladığı strawmap.org üzerindeki planın yeni versiyonuna dayanıyor. Yol haritasında 2029 yılına kadar uygulanması planlanan yedi ayrı ağ güncellemesi bulunuyor.
Lean Ethereum üç ila dört yıllık dönüşüm süreci olacak
Buterin’e göre Lean Ethereum, tek bir hard fork yerine yıllara yayılan birçok teknik iyileştirmeden oluşacak. Plan kapsamında işlem doğrulama yöntemleri, kuantum bilgisayarlara karşı kullanılacak kriptografi, işlemlerin kesinleşme süresi ve Ethereum’un veri depolama altyapısı yeniden tasarlanacak.
Buterin, geçmişte The Merge sürecinde olduğu gibi bu dönüşümün mevcut uygulamaları çalışamaz hale getirmeden gerçekleştirilebileceğini söyledi. Ayrıca 2026 yılı içinde planlanan Hegota güncellemesinin, Ethereum’un “Lean” öncesindeki son tematik hard fork’u olmasının beklendiğini ifade etti. Buna göre 2026 sonrasındaki büyük güncellemelerin önemli bölümü Lean Ethereum kapsamında değerlendirilecek.
Veri depolama sistemi yeniden tasarlanacak
Buterin, planın en dikkat çekici bölümünün Ethereum’un veri depolama mimarisinde yapılacak değişiklikler olduğunu belirtti. Mevcut sistemde token bakiyeleri ve akıllı sözleşmeler tek ve maliyetli bir veri yapısında tutulurken, yeni tasarım daha basit uygulamalar için ikinci ve daha düşük maliyetli bir depolama katmanı oluşturacak.
Buterin, 2030 yılına yönelik örnek senaryosunda yeni veri katmanının mevcut sisteme göre yaklaşık 50 kat daha fazla veri barındırabileceğini söyledi. Token’lar, NFT projeleri ve birçok DeFi uygulamasının bu yeni yapıyı kullanabileceğini ifade eden Buterin, Uniswap gibi daha karmaşık uygulamaların ise mevcut veri yapısında çalışmaya devam edebileceğini kaydetti.
Bu geçişin geliştiriciler için zorunlu olmayacağını vurgulayan Buterin, yeni sisteme taşınan bir token’ın işlem ücretlerinde 10 katın üzerinde düşüş sağlayabileceğini belirtti.
Kuantum güvenliği ve gizlilik öncelik kazandı
Buterin, kuantum bilgisayarların mevcut blokzincir kriptografisini gelecekte tehdit edebileceği gerekçesiyle kuantum güvenliğinin yol haritasındaki önceliğinin önemli ölçüde arttığını söyledi. Plan kapsamında gelecekte risk oluşturabilecek tüm kriptografik bileşenlerin zaman içinde kuantuma dayanıklı alternatiflerle değiştirilmesi hedefleniyor.
Öncelikli konular arasında, Katman 2 ağlarının düşük işlem ücretleri sunmasını sağlayan blob veri yapısının kuantum güvenli hale getirilmesi bulunuyor. Buterin, bu alandaki çalışmaların aylardır sürdüğünü ve artık daha yüksek öncelik taşıdığını ifade etti.
Gizlilik de yeni yol haritasının temel hedeflerinden biri olarak öne çıkıyor. Buterin, gizliliğin artık sonradan eklenen bir özellik değil, ağ tasarımının başlangıç noktasında dikkate alınan temel bir unsur olduğunu belirtti. Bu yaklaşım, Ethereum Foundation’ın Kohaku cüzdan çerçevesi gibi önceki gizlilik çalışmalarının devamı niteliğinde değerlendiriliyor.
Strawmap yol haritasındaki beş temel hedeften ikisi de uzun vadede kuantum saldırılarına dayanıklı bir Ethereum ağı oluşturulması ve gizli ETH transferlerinin doğrudan temel katmanda desteklenmesi olarak sıralanıyor.
Ethereum Virtual Machine’in yerini yeni sistem alabilir
Buterin, uzun vadeli plan kapsamında Ethereum Virtual Machine (EVM) yerine yeni bir işlem altyapısına geçiş hedefini de yineledi. Açıklamasında RISC-V ve leanISA isimli iki alternatif mimarinin öne çıktığını belirtirken, bu dönüşümün henüz uzun vadeli bir hedef olduğunu ifade etti.
Buterin’in ideal senaryosunda ağ tamamen yeni işlem motoru üzerinde çalışırken mevcut EVM, eski uygulamaların sorunsuz şekilde çalışmasını sağlayacak bir çeviri katmanı olarak görev yapacak. Daha verimli bir işlem altyapısının, işlemlerin matematiksel olarak doğrulanmasını daha düşük maliyetli hale getireceğini ve gizlilik özelliklerinin uygulamalara daha kolay entegre edilmesini sağlayacağını söyledi.
Buterin, mart ayında açıkladığı geçiş planında yeni mimarinin önce sınırlı dahili kullanım için devreye alınacağını, daha sonra geliştiricilerin bu formatta uygulama yazabileceğini ve en son aşamada mevcut EVM’nin devreden çıkarılacağını ifade etmişti.
Öte yandan EVM’nin yerine hangi sistemin geçmesi gerektiği konusunda farklı görüşler bulunuyor. Arbitrum’un geliştiricisi Offchain Labs araştırmacıları, Kasım 2025’te yayımladıkları değerlendirmede WebAssembly mimarisinin daha uygun olacağını savunmuştu. Ancak Buterin’in son açıklamasında WebAssembly olası adaylar arasında yer almadı.
Buterin ayrıca Ethereum’un işlem kapasitesinin önümüzdeki yaklaşık beş yıl boyunca kademeli olarak artacağını, Glamsterdam güncellemesiyle birlikte blok başına daha fazla işlem yapılmasını sağlayacak önemli bir gas limit artışının planlandığını söyledi. İlk yarıda devreye alınması beklenen Glamsterdam güncellemesi henüz etkinleşmezken, ardından Hegota güncellemesinin uygulanması planlanıyor.
Bu açıklamalar, Ethereum Foundation’ın yaklaşık yüzde 20’lik iş gücüne karşılık gelen 54 çalışanla yollarını ayırdığı yeniden yapılanma sürecinden yaklaşık bir buçuk hafta sonra geldi. Buterin, paylaşımını Ethereum’un gelecekte odaklanacağı sansüre dayanıklılık, açık kaynak, gizlilik ve güvenlik ilkelerine atıfta bulunan “Ethereum is CROPS” ifadesiyle tamamladı.
